Sindaktili Nedir?
Sindaktili, iki ya da daha fazla parmağın doğuştan birbirine yapışık olmasıdır ve halk arasında yapışık parmak olarak bilinir. Elde görülen doğumsal farklılıkların en sık görülenlerinden biridir ve yaklaşık her 2.000–3.000 doğumda bir ortaya çıkar. Erkek bebeklerde daha sık görülür ve en çok orta parmak ile yüzük parmağı arasında yer alır. Yaklaşık yarısında her iki el birden etkilenir; bazen ayak parmakları da yapışık olabilir.
Bu durum ağrıya yol açmaz ve bebeğin sağlığını tehdit etmez. Ancak parmaklar birbirinden bağımsız hareket edemediği için kavrama ve ince el becerileri etkilenebilir, parmaklar büyüdükçe birbirini çekerek eğrilebilir. Bu nedenle çoğu çocukta ameliyatla ayırma önerilir. Bu yazıda, aileler olarak aklınıza gelebilecek soruları sade bir dille yanıtlamaya çalıştık.
Sindaktili Neden Olur?
Anne karnındaki gelişimin ilk haftalarında el, parmakların birbirine bağlı olduğu kürek şeklinde bir yapıdır. Normalde gebeliğin yaklaşık 6. ile 8. haftaları arasında parmak aralarındaki doku programlı şekilde çekilir ve parmaklar ayrılır. Bu süreç tamamlanamadığında sindaktili gelişir. Bazı ailelerde kalıtsal olarak birden fazla kişide görülebilir. Daha nadiren Apert ya da Poland sendromu gibi başka bulguların da eşlik ettiği tabloların bir parçası olabilir. Çoğu durumda annenin gebelikte yaptığı ya da yapmadığı bir şeyle ilişkili değildir.
Yapışık Parmak Türleri ve Tanı
Yapışık parmak, yapışıklığın ne kadar uzandığına ve hangi dokuları kapsadığına göre dört temel şekilde tanımlanır. Yapışıklık parmak ucuna kadar uzanıyorsa tam, uca ulaşmıyorsa kısmi sindaktili denir. Parmaklar yalnızca deri ve yumuşak dokuyla bağlıysa basit, kemikler de birbirine kaynaşmışsa karmaşık tür olarak adlandırılır. Ek kemiklerin ya da farklı anomalilerin eşlik ettiği durumlar ise komplike sindaktili olarak ayrıca değerlendirilir.
Tanı, doğumdan sonra yapılan muayeneyle konur. Kemiklerin durumunu görmek ve ameliyatı planlamak için röntgen çekilir. Başka organlarda da bulgu varsa ya da ailede benzer durumlar bulunuyorsa, çocuk hekimi ve genetik uzmanının değerlendirmesi önerilebilir.
Ameliyat Ne Zaman Yapılır?
Yapışık parmak ameliyatının zamanlaması çocuğun yaşına, yapışık parmakların hangileri olduğuna ve yapışıklığın türüne göre belirlenir. Çoğu çocukta ameliyat 12–18 ay civarında, çocuk elini aktif olarak kullanmaya ve kavrama alışkanlıklarını geliştirmeye başladığı dönemde planlanır. Başparmak ile işaret parmağı ya da yüzük parmağı ile serçe parmağı gibi boyları farklı parmakların yapışık olduğu durumlarda, büyüme sırasında parmakların eğrilmesini önlemek için ameliyat daha erken, yaklaşık 6 aylıkken yapılabilir. Parmak uçlarının birleşik olduğu karmaşık türlerde de erken ameliyat tercih edilebilir. Çok hafif kısmi yapışıklıklarda ise ameliyat her zaman gerekli değildir.
Ameliyatların büyük ölçüde okul çağından önce tamamlanması hedeflenir. Böylece çocuk elini yeni şekliyle erken yaşta kullanmayı öğrenir ve okul döneminde yeni ameliyatlar ya da alçılı dönemler nedeniyle günlük yaşamı kesintiye uğramaz. Birden fazla aralığın ayrılması gerekiyorsa ameliyatlar birkaç ay arayla planlanır.
Sindaktili Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Sindaktili ameliyatı genel anestezi altında yapılır ve genellikle 1–3 saat sürer. Parmaklar, ileride iz büzülmesini önlemek için zikzak şeklinde çizilen kesilerle ayrılır. Yeni parmak arası, el sırtından kaydırılan küçük bir deri parçasıyla oluşturulur. Ayrılan parmakların yan yüzlerini örtmek için deri yeterli olmadığından, çoğunlukla kasık bölgesinden alınan tam kalınlıkta bir deri yaması (greft) kullanılır. Parmak uçları da birleşikse tırnak kenarları ayrıca şekillendirilir; bu aşamada parmak ucu yaralanmaları onarımında da kullanılan ince teknikler uygulanır. Birden fazla parmak yapışıksa, bir parmağın iki yanı aynı ameliyatta ayrılmaz; parmağın kanlanmasını korumak için işlem aşamalı yapılır.
Ameliyat Sonrası Bakım
Hastanede kalış çoğunlukla günübirlik ya da bir gecedir. Ameliyattan sonra el, küçük çocuklarda kayıp çıkmaması için genellikle dirseğin üzerine kadar uzanan bir alçıyla korunur. Alçılı dönem genellikle 2–3 hafta sürer ve bu sürede alçının kuru ve temiz tutulması gerekir. Pansuman ya da alçı değişimi küçük çocuklarda bazen kısa süreli bir sedasyon altında yapılır. Alçı çıkarıldıktan sonra çoğu çocuk elini oyun sırasında kendiliğinden kullanmaya başlar. Alçı çıkarıldıktan sonra iz bakımı, masaj ve gerekirse silikon uygulamaları önerilir. Yara iyileşmesi çoğu çocukta 4–8 hafta içinde tamamlanır.
Uzun Dönemde Neler Beklenir?
Ameliyat edilen çocukların büyük çoğunluğu ellerini günlük yaşamda rahatça kullanır. Bununla birlikte büyüme döneminde parmak arasının yeniden yukarı doğru ilerlemesi, izlerde büzülme, tırnak şeklinde farklılıklar ya da deri yamasında renk farkı görülebilir. Bu nedenle çocuklar büyüme tamamlanana kadar düzenli aralıklarla kontrol edilir; bazılarında ileride küçük bir düzeltme ameliyatı gerekebilir. İzlerde belirgin kalınlaşma, parmak arasında yukarı doğru ilerleme ya da parmakta eğrilik fark ederseniz kontrol tarihini beklemeden başvurmanız önerilir. Bu sürecin, çocuk el cerrahisi alanında deneyimli bir ekip tarafından izlenmesi önerilir.