Ganglion Kisti Nedir?
Ganglion kisti, el bileği ya da parmaklarda bir eklemin veya tendon kılıfının yanında gelişen, içi koyu kıvamlı, jöle benzeri sıvıyla dolu iyi huylu bir şişliktir. Kist, eklemin ya da tendon kılıfının çeperinden kaynaklanan ince bir sapla bu yapılara bağlıdır. El ve el bileğinde görülen yumuşak doku şişliklerinin en sık nedenidir. Kanser değildir ve kansere dönüşmez; birçok ganglion zararsızdır ve kendiliğinden küçülebilir ya da kaybolabilir.
Ganglion kisti bazı kaynaklarda kistik higroma adıyla anılsa da tıpta kistik higroma, çoğunlukla bebeklerde boyun bölgesinde görülen ve lenf damarlarından kaynaklanan farklı bir yapıdır. Elde ve bilekte görülen jöle kıvamlı kistler için doğru tanım ganglion kistidir.
Nerede Görülür ve Kimlerde Daha Sık?
En sık görüldüğü yer el bileğinin üst yüzüdür. El bileğinde kist en çok bu bölgede, daha seyrek olarak da bileğin avuç içi tarafında, nabzın alındığı noktanın yakınında ortaya çıkar. Parmak diplerinde tendon kılıfından kaynaklanan küçük ve sert kistler de görülebilir. Parmak ucuna yakın eklemlerde gelişen kistler ise genellikle eklemdeki kireçlenmeyle birlikte görülür; başparmak kökündeki kireçlenme hakkında bilgi için baş parmak kaidesinde kireçlenme yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kistin içindeki sıvı, eklemin kayganlığını sağlayan eklem sıvısına benzer yapıdadır. Ganglion kisti en sık 20–40 yaş arasında ve kadınlarda görülür. Kesin nedeni bilinmez; eklemin tekrarlayan zorlanması ya da geçirilmiş bir yaralanma rol oynayabilir, ancak çoğu hastada belirgin bir neden bulunmaz.
Belirtiler Nelerdir?
En sık belirti, deri altında elle hissedilen yuvarlak, düzgün yüzeyli bir şişliktir. Kistin boyutu zamanla değişebilir; eklem çok kullanıldığında büyüyüp dinlendiğinde küçülebilir. Birçok ganglion ağrısızdır ve yalnızca görüntü nedeniyle fark edilir. Kist birkaç hafta içinde belirgin şekilde büyüyebilir ya da tamamen kaybolup aylar sonra yeniden ortaya çıkabilir. Kist büyüdükçe deri üzerinde gerginlik hissi oluşabilir. Bir sinire baskı yaparsa ağrı, uyuşma ya da karıncalanmaya yol açabilir. Parmak dibindeki kistler kavrama sırasında, bilekteki kistler ise bileği bükerken ağrı yapabilir.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Kistin yeri, kıvamı ve hareketliliğinin yanı sıra eklemin hareket açıklığı ve çevredeki sinirlerin işlevi de değerlendirilir; şişliğe ışık tutulduğunda içinden ışığın geçmesi tanıyı destekler. Kistin yapısını doğrulamak ve çevre dokularla ilişkisini görmek için ultrason yapılabilir. Eklemde kireçlenme ya da kemik sorunu olup olmadığını görmek için röntgen istenebilir. Ağrı olduğu halde elle hissedilemeyen küçük kistler MR ile saptanabilir. Bileğin başparmak tarafındaki her ağrı kistten kaynaklanmaz; tendon kılıfının iltihabına bağlı De Quervain hastalığı da benzer bölgede ağrı yapar.
Ameliyatsız Tedavi: İzlem ve Aspirasyon
Ağrısız ve günlük yaşamı etkilemeyen bir ganglion kisti için çoğu zaman yalnızca izlem yeterlidir. Kistlerin önemli bir kısmı zaman içinde kendiliğinden küçülür ya da kaybolur. Şikâyetlerin arttığı dönemlerde kısa süreli atel kullanımı rahatlama sağlayabilir. İzlem döneminde kistin boyutundaki değişiklikler ve yeni şikâyetler kontrol muayenelerinde değerlendirilir. Eskiden uygulanan, kisti ağır bir cisimle vurarak patlatma yöntemi önerilmez; çevredeki dokulara zarar verebilir.
Aspirasyon, kistin içindeki sıvının lokal uyuşturma altında bir iğneyle boşaltılmasıdır. Muayenehane koşullarında birkaç dakikada yapılabilen basit bir işlemdir. Ancak kistin sapı yerinde kaldığı için kistlerin önemli bir kısmı zamanla yeniden dolabilir. İşleme kortizon eklenmesinin tekrarlamayı belirgin şekilde azalttığı gösterilmemiştir. Bileğin avuç içi tarafındaki kistlerde, hemen yanından geçen atardamar nedeniyle aspirasyon daha dikkatli planlanır ya da tercih edilmez.
Ganglion Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Kist ağrılıysa, büyüyorsa, bir sinire baskı yapıyorsa, el hareketlerini kısıtlıyorsa ya da aspirasyondan sonra tekrarlıyorsa ganglion ameliyatı önerilebilir. Ameliyattan önce kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar hekimle paylaşılmalıdır. Ameliyat genellikle lokal ya da bölgesel anesteziyle, günübirlik olarak yapılır ve çoğunlukla 30 dakika ile 1 saat arasında sürer. Kist, eklem ya da tendon kılıfına bağlandığı sapla birlikte çıkarılır; bu, tekrarlama olasılığını azaltır. Bilek üst yüzündeki bazı kistler kamera yardımıyla, artroskopik yöntemle de çıkarılabilir. Avuç içi tarafındaki kistler ise yakınlarındaki atardamardan dikkatle ayrılarak çıkarılır.
Ameliyat Sonrası İyileşme
Ameliyattan sonra el bir sargıyla, gerekirse kısa süre bir atelle korunur. Genellikle 1–2 hafta istirahat önerilir ve dikişler 10–14 gün içinde alınır. Parmakların erken dönemde hareket ettirilmesi sertliği önler. İlk haftalarda ağır kaldırma ve bileği zorlayan sporlardan kaçınılması önerilir. Kontrol muayenesinde yara iyileşmesi ve bileğin hareketi değerlendirilir. Tam iyileşme çoğunlukla 2–6 hafta sürer; bu dönemde bölgede hafif şişlik ve hassasiyet olabilir. Ameliyata rağmen ganglion kisti daha düşük bir olasılıkla yeniden oluşabilir. Hızla büyüyen, sert ya da çevre dokuya yapışık bir şişlik fark ederseniz farklı bir nedeni dışlamak için beklemeden bir el cerrahisi uzmanına başvurun.