Skafoid Kırığı Nedir?
Skafoid kırığı, el bileğindeki sekiz küçük kemikten biri olan ve başparmak tarafında yer alan skafoid kemiğinin kırılmasıdır. Kayık şeklindeki bu kemik, bilek kemiklerinin iki sırasını birbirine bağlar ve bileğin hareketinde önemli bir rol oynar. Skafoid, bilekteki küçük kemikler arasında en sık kırılanıdır ve çoğunlukla genç, aktif erişkinlerde görülür. Halk arasında el bileği kırığı denildiğinde genellikle ön koldaki radius kemiğinin kırığı kastedilir; bu kırıkların tedavisi için el bileği kırığı ameliyatı yazımıza göz atabilirsiniz.
Skafoid kırığı çoğunlukla açık el üzerine, bilek geriye bükülü haldeyken düşme sonucu oluşur. Futbol, basketbol, bisiklet ve kayak gibi sporlar, trafik kazaları ve yüksekten düşmeler başlıca nedenler arasındadır. Çocuklarda ise skafoid kırığı daha seyrek görülür.
Belirtiler Nelerdir?
En tipik belirti, başparmak kökünün hemen arkasındaki küçük çukurda bastırmakla artan ağrıdır. Bilekte hafif şişlik, kavrarken ya da bileği bükerken ağrı ve güç kaybı da görülebilir. Belirtiler çoğu zaman hafif olduğu için yaralanma basit bir burkulma sanılabilir. Bu nedenle bazı hastalar kırıktan haftalar, hatta aylar sonra doktora başvurur. Düşme sonrasında birkaç gün içinde geçmeyen bilek ağrısının mutlaka değerlendirilmesi gerekir.
Kırıktan şüphelenildiğinde ağrı hafif olsa bile bilek zorlanmamalı ve kısa süre içinde muayene olunmalıdır. Yaralanmanın üzerinden zaman geçtikçe kırığın kaynama şansı azalabileceği için “nasılsa geçer” diye beklemek doğru değildir.
Skafoid Kırığı Neden Gözden Kaçabilir?
Skafoid kırığı, ilk çekilen röntgenlerde görülmeyebilir. Kırık hattı çok ince olabilir ya da kemiğin bilekteki konumu nedeniyle standart çekimlerde seçilemeyebilir. Bu nedenle muayenede skafoid kırığından şüphelenilen hastalarda, röntgen normal olsa bile bilek bir atel ile korunur. Yaklaşık 10–14 gün sonra röntgen tekrarlanır ya da daha erken ve kesin tanı için MR ya da bilgisayarlı tomografi istenir. MR, gizli kırıkları erken dönemde göstermede en duyarlı yöntemdir. Tomografi ise kırığın şeklini, parçaların ne kadar yer değiştirdiğini ve kaynamanın ilerleyişini değerlendirmede özellikle yararlıdır.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Skafoid kemiğinin kanlanması diğer kemiklere göre zayıftır; kan, kemiğe büyük ölçüde bir uçtan girip diğer uca doğru ilerler. Kırık bu akışı kesebildiği için kemiğin bir parçası yeterince beslenemeyebilir. Tedavi edilmeyen ya da geç tedavi edilen kırıklarda kemik kaynamayabilir. Kaynamayan skafoid kırığı ilk başta az şikâyete yol açsa da yıllar içinde bilek ekleminde kireçlenmeye, ağrıya ve hareket kaybına neden olabilir. Bu süreçte bilek kemiklerinin birbirine göre dizilimi bozulur ve eklem kıkırdağı aşınır; ileri evrelerde tedavi seçenekleri daralır ve daha kapsamlı ameliyatlar gerekebilir. El bileğinde kanlanma bozukluğuyla seyreden bir başka tablo hakkında bilgi için Kienböck hastalığı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Skafoid Kemik Kırığı Tedavisi: Alçı
Skafoid kemik kırığı tedavisi kırığın yerine, parçaların yer değiştirip değiştirmediğine ve tanının ne zaman konduğuna göre planlanır. Yerinden oynamamış ve kemiğin orta bölümünde olan kırıklar çoğunlukla alçıyla tedavi edilir. Alçı genellikle 6–12 hafta kalır ve kemiğin kaynadığı röntgen ya da tomografiyle doğrulanana kadar sürdürülür. Kemiğin kanlanmasının daha zayıf olduğu bölgelerdeki kırıklarda bu süre uzayabilir. Alçı döneminde parmakların ve omzun düzenli hareket ettirilmesi sertliği önlemeye yardımcı olur. Alçı ıslatılmamalı; sıkma, morarma ya da uyuşma hissedilirse vakit kaybetmeden kontrole gelinmelidir.
Skafoid Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Parçaları yer değiştirmiş kırıklarda, kemiğin kanlanması zayıf ucuna yakın kırıklarda, tanının geç konduğu durumlarda ve kaynamama geliştiğinde skafoid ameliyatı önerilir. Uzun süre alçıda kalmak istemeyen sporcular ve elleriyle çalışanlar için yerinden oynamamış kırıklarda da ameliyat bir seçenek olabilir. Ameliyatta genellikle küçük bir kesiden, başı kemiğin içine gömülen özel bir vida yerleştirilir. İşlem çoğunlukla günübirlik yapılır ve 30 dakika ile 1,5 saat arasında sürer. Kaynamamış kırıklarda vidaya ek olarak kemik grefti, yani vücudun başka bir yerinden alınan kemik parçası kullanılabilir.
Vida kırık parçalarını birbirine doğru sıkıştırarak sabitlediği için bilek çoğu zaman uzun süre alçıda kalmaz ve hareket egzersizlerine daha erken başlanabilir. Ameliyat öncesinde anestezi yöntemi, kullanılan ilaçlar ve beklentiler hastayla ayrıntılı olarak konuşulur.
İyileşme Süreci
Vidayla tedavi edilen hastalarda genellikle 1–2 hafta istirahat önerilir ve bilek kısa süre bir atelle korunur. Kemik kaynaması çoğunlukla 8–12 hafta sürer; ağır kaldırma ve temas sporlarına dönüş için kaynamanın görüntülemeyle doğrulanması beklenir. Alçı ya da atel çıkarıldıktan sonra yapılan egzersizler bileğin hareketini ve gücünü geri kazanmaya yardımcı olur. Kemik kaynadıktan sonra bilekte bir süre hafif sertlik ve güç kaybı olması normaldir; bu şikâyetler çoğu hastada birkaç ay içinde azalır. Kayak, paten ve kaykay gibi sporlarda bilek koruyucu kullanmak yeni yaralanma riskini azaltabilir. Skafoid kırığında başarının anahtarı erken tanı ve kontrol randevularına düzenli devam etmektir.