Radius Başı Kırığı Nedir?
Radius başı kırığı, ön kolun iki kemiğinden biri olan radiusun dirsekteki üst ucunun, yani radius başının kırılmasıdır. Radius başı, dirsek ekleminin dış tarafında yer alan, disk şeklinde küçük bir kemik bölümüdür. Avucumuzu yukarı ya da aşağı çevirdiğimizde bu disk kendi etrafında döner; bu nedenle ön kolun dönme hareketinde önemli bir rol oynar. Bu yüzden kırık, yalnızca dirseğin bükülüp düzelmesini değil, ön kolun dönmesini de etkileyebilir.
Radius başı dirsek ekleminin bir parçasıdır ve el bileğiyle karıştırılmamalıdır. Radius kemiğinin el bileğine yakın alt ucunun kırığı farklı bir yaralanmadır. Radius başı kırıkları, yetişkinlerde en sık görülen dirsek kırıklarından biridir. Radius başı kırığı çoğunlukla iyi iyileşir; yine de doğru tedavi edilmezse dirsekte sertlik ve ağrı kalabilir.
Nasıl Oluşur?
Radius başı kırığı çoğunlukla açık el üzerine, kol düz durumdayken düşme sonucu oluşur. Düşme sırasında vücut ağırlığı el bileğinden ön kol boyunca dirseğe iletilir ve radius başı, üst kol kemiğinin alt ucuna çarparak kırılır. Kayma, merdivenden düşme, bisiklet ve spor kazaları başlıca nedenler arasındadır.
Bazı hastalarda kırığa dirsek bağlarının yırtılması ya da dirsek çıkığı da eşlik edebilir. Bu nedenle muayenede yalnızca kırık değil, dirseğin ve ön kolun bütünü değerlendirilir; nadiren el bileği de etkilenebildiği için o bölge de kontrol edilir.
Belirtiler: Dirsek Ağrısı ve Kısıtlı Hareket
En sık belirti, dirseğin dış tarafında hissedilen ve hareketle artan dirsek ağrısıdır. Dirsekte şişlik görülür; avucu yukarı ya da aşağı çevirmek ve dirseği tamamen düzeltmek zorlaşır. Bazı hastalar ağrının az olması nedeniyle yaralanmayı bir zorlanma sanabilir, ancak düşme sonrası dirsek hareketlerinde kısıtlılık varsa kırık açısından değerlendirilmelidir.
Dirseğin dış tarafındaki ağrı her zaman kırığa bağlı değildir. Bir düşme ya da darbe olmadan, tekrarlayan zorlanmalarla yavaş yavaş başlayan ağrıda tenisçi dirseği gibi tendon sorunları da akla gelmelidir. Bu iki durumun tedavisi farklı olduğu için doğru tanı önemlidir.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı muayene ve röntgenle konur. Küçük ve yerinden oynamamış kırıklar ilk röntgenlerde zor seçilebilir; bu durumda dirsek eklemi içindeki kan birikmesinin röntgende yarattığı dolaylı işaretler tanıya yardımcı olur. Parçalı kırıklarda kırığın şeklini ayrıntılı görmek için bilgisayarlı tomografi istenebilir.
Muayenede ön kolun dönme hareketi de değerlendirilir. Kırık parçalar dönmeyi mekanik olarak engelliyorsa bu durum tedavi kararını etkiler. Eklem içindeki kanın boşaltılması, bazı hastalarda ağrıyı azaltabilir ve hareketin daha doğru değerlendirilmesini sağlar. Bu işlem, eklem içine ince bir iğneyle girilerek lokal uyuşturma altında yapılabilir.
Radius Başı Kırığı Tedavisi: Ameliyatsız Yöntemler
Yerinden oynamamış ya da çok az oynamış küçük kırıklar ameliyatsız tedavi edilir. Kol birkaç gün bir askıyla dinlendirilir ve ağrı izin verdikçe, çoğu zaman ilk hafta içinde, hafif hareketlere başlanır. Dirsek uzun süre hareketsiz kalırsa sertleşebileceği için erken hareket bu tedavinin temelidir.
Bu dönemde hekimin önerdiği ağrı kesiciler ve soğuk uygulama şikâyetleri hafifletebilir. Kırığın yerinden kaymadığını görmek için kontrol röntgenleri çekilir. Ameliyatsız tedavi edilen radius başı kırıklarının büyük bölümü iyi sonuç verir. Askının uzun süre kullanılması önerilmez; hekiminiz hangi hareketlere ne zaman başlanacağını size ayrıntılı olarak anlatır.
Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Kırık parçalar belirgin şekilde yer değiştirdiyse, ön kolun dönmesini engelliyorsa ya da kırık çok parçalıysa ameliyat önerilir. Daha az parçalı kırıklarda parçalar yerine oturtularak küçük vidalarla ya da ince bir plakla sabitlenir. Çok parçalı ve tespit edilemeyecek kırıklarda ise radius başı, metal bir radius başı protezi ile değiştirilebilir.
Ameliyat genellikle bölgesel ya da genel anestezi altında yapılır ve çoğunlukla 1–2 saat sürer; hastalar aynı gün ya da bir gece kaldıktan sonra taburcu olur. Kırığa bağ yaralanması ya da dirsek çıkığı eşlik ediyorsa bunlar da aynı ameliyatta onarılır. Çocuklarda bu bölgenin kırıkları ise farklı bir yaklaşım gerektirir. Diğer dirsek kırığı türleri hakkında bilgi için dirsek kırıkları tedavisi yazımızı inceleyebilirsiniz.
İyileşme Süreci
Ameliyattan sonra kol genellikle 1–2 hafta kısa süreli bir atel ya da askıyla korunur ve fizyoterapist eşliğinde erken hareketlere başlanır. Kemiğin kaynaması ve hareketin büyük ölçüde geri kazanılması genellikle 6–12 hafta sürer. Ağır kaldırma ve zorlayıcı sporlara dönüş için kemiğin tam kaynaması beklenir. Radius başı kırığı ameliyatından sonra dikişler genellikle 10–14 gün içinde alınır.
Radius başı kırığından sonra bazı hastalarda dirseği tamamen düzeltmede birkaç derecelik bir kısıtlılık kalabilir; bu durum çoğu zaman günlük yaşamı etkilemez. Düzenli egzersiz ve fizik tedavi, hareketin ve gücün en iyi düzeyde geri kazanılmasına yardımcı olur. Kontrollerde dirseğin hareket açıklığı ölçülür ve egzersiz programı buna göre güncellenir.