Dirsek Kırığı Nedir?
Dirsek kırığı, dirsek eklemini oluşturan üç kemikten birinin ya da birkaçının kırılmasıdır. Dirsek; üst kol kemiği olan humerusun alt ucu, dirseğin sivri ucunu oluşturan ulnanın olekranon adı verilen bölümü ve ön kolun dönme hareketini sağlayan radius kemiğinin başı tarafından oluşturulur. Bu eklem, kolu bükmemizi, düzeltmemizi ve avucumuzu yukarı ya da aşağı çevirmemizi sağlar.
Dirsek, vücuttaki en kolay sertleşen eklemlerden biridir. Bu nedenle dirsek kırığının tedavisinde amaç yalnızca kemiğin kaynaması değil, aynı zamanda eklemin hareketinin olabildiğince korunmasıdır. Tedavi kırığın yerine, şekline ve parçaların yer değiştirip değiştirmediğine göre planlanır. Tedavi kararı verilirken hastanın yaşı, mesleği, kemik kalitesi ve günlük beklentileri de göz önünde bulundurulur.
Dirsek Kırıkları Nasıl Oluşur?
Dirsek kırıkları çoğunlukla açık el üzerine ya da doğrudan dirseğin üzerine düşme sonucu oluşur. Çocuklarda oyun sırasında düşmeler, yetişkinlerde trafik kazaları ve spor yaralanmaları, ileri yaştakilerde ise kemik erimesi zemininde basit düşmeler başlıca nedenlerdir. Bisiklet, kayak, paten ve kaykay gibi sporlar riski artırabilir.
Çocuklarda görülen dirsek kırıkları, büyüme bölgelerini ilgilendirebildiği için ayrı bir dikkat gerektirir. Kemik erimesi olan ileri yaştaki hastalarda ise kırık daha parçalı olabilir ve tespit edilmesi zorlaşabilir. Bu nedenle her yaşta, dirsek yaralanmalarından sonra muayene ve röntgen önerilir.
Belirtiler ve Tanı
Dirsek kırığının başlıca belirtileri; dirsekte ani ve şiddetli ağrı, hızla gelişen şişlik, morarma ve dirseği bükme ya da düzeltmede zorlanmadır. Kırık parçalar yer değiştirdiyse dirsekte gözle görülür bir şekil bozukluğu olabilir. Parmaklarda uyuşma, kırığın ya da şişliğin dirsek çevresindeki sinirlere baskı yaptığını gösterebilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Tanı muayene ve röntgenle konur. Eklemi ilgilendiren karmaşık kırıklarda, kırığın şeklini ayrıntılı olarak görmek ve ameliyatı planlamak için bilgisayarlı tomografi istenebilir. Muayenede el ve parmakların hissi, hareketi ve dolaşımı da mutlaka kontrol edilir. Kırığa eşlik edebilen dirsek çıkığı ya da bağ yaralanmaları da bu muayenede değerlendirilir.
Distal Humerus Kırığı
Distal humerus kırığı, üst kol kemiğinin dirseğe yakın alt ucunun kırılmasıdır. Bu kırıklar sıklıkla eklem yüzeyini de etkiler ve parçalı olabilir. Yetişkinlerde, yerinden oynamış distal humerus kırıklarının büyük bölümü ameliyatla, eklem yüzeyi yerine oturtularak plak ve vidalarla tedavi edilir.
Amaç, kırığı dirseğin erken hareketine izin verecek kadar sağlam şekilde sabitlemektir. Çok parçalı kırıklarda ve kemik kalitesi zayıf ileri yaştaki hastalarda bazen dirsek protezi de seçenekler arasında değerlendirilebilir. Ameliyat sırasında dirseğin iç tarafından geçen sinir dikkatle korunur.
Olekranon ve Radius Başı Kırıkları
Olekranon kırığı, dirseğin arkasındaki sivri kemik ucunun kırılmasıdır ve genellikle doğrudan dirsek üzerine düşme sonucu oluşur. Bu bölgeye kolu düzelten güçlü kas bağlandığı için yerinden oynamış kırık parçalar kas tarafından ayrılır; bu nedenle çoğu zaman tellerle ya da plakla sabitleme gerekir. Yerinden oynamamış küçük kırıklar ise kısa süreli atelle tedavi edilebilir.
Radius başı kırığı, ön kol kemiklerinden radiusun dirsekteki üst ucunun kırılmasıdır ve yetişkinlerde sık görülür. Bu kırıkların tedavisi hakkında ayrıntılı bilgiyi radius başı kırıkları yazımızda bulabilirsiniz. Radius başı ve olekranon kırıkları bazen birlikte görülür; bu durumda dirsek eklemi daha dengesiz olabilir.
Alçı mı, Dirsek Kırığı Ameliyatı mı?
Yerinden oynamamış ve sabit kırıklar genellikle kısa bir süre atel ya da alçıyla korunduktan sonra erken hareketle tedavi edilir. Dirsek uzun süre hareketsiz kalırsa kalıcı sertlik gelişebileceği için bu süre mümkün olduğunca kısa tutulur ve çoğunlukla 2–3 haftayı geçmez. Bu dönemde parmakların ve omzun düzenli hareket ettirilmesi önerilir.
Parçalar yer değiştirdiyse, eklem yüzeyinde basamaklanma varsa, kırık sabit değilse ya da açık bir yara eşlik ediyorsa dirsek kırığı ameliyatı önerilir. Ameliyat genel ya da bölgesel anestezi altında yapılır ve kırığın tipine göre genellikle 1,5–3 saat sürer. Kırık parçalar yerine oturtularak plak, vida ya da tellerle sabitlenir. Hastalar çoğunlukla 1–2 gün hastanede kalır. Ameliyattan önce kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar hekimle paylaşılmalıdır.
Dirsek Kırığı İyileşme Süresi ve Fizik Tedavi
Dirsek kırığı iyileşme süresi kırığın tipine ve uygulanan tedaviye göre değişir. Kemik çoğu yetişkinde 6–8 hafta içinde kaynar; ancak hareketin ve gücün geri kazanılması genellikle 3–6 ay sürer. Ameliyattan sonra genellikle 2–4 hafta iş istirahati önerilir. Ağır kaldırma ve zorlayıcı sporlara dönüş için kemiğin tam kaynaması beklenir. Kontrol röntgenleri, kaynamanın takibi için düzenli aralıklarla çekilir.
Dirsek kolay sertleştiği için fizik tedavi iyileşmenin en önemli parçasıdır. Hekimin ve fizyoterapistin önerdiği kontrollü hareketlere erken başlanması, eklem sertliğini önlemeye yardımcı olur. Bazı hastalarda dirseği tamamen düzeltmede küçük bir kısıtlılık kalabilir. Omuz bölgesindeki kırıklar için proksimal humerus kırıkları yazımızı inceleyebilirsiniz.