Proksimal Humerus Kırığı Nedir?
Proksimal humerus kırığı, üst kol kemiği olan humerusun omza yakın üst ucunun, yani omuz ekleminin hemen altındaki bölümünün kırılmasıdır. Bu bölümde kemiğin yuvarlak başı, başın altındaki boyun kısmı ve omuz kaslarının tutunduğu küçük çıkıntılar bulunur. Halk arasında çoğu zaman omuz kırığı olarak adlandırılır ve özellikle ileri yaşta en sık görülen kırıklardan biridir. Kırık çoğunlukla omuz üzerine ya da gergin şekilde uzatılan kol üzerine düşme sonucu oluşur.
Kırık, kemiğin bir ya da birden fazla parçaya ayrılmasıyla oluşabilir. Parçaların yer değiştirip değiştirmediği, kaç parça olduğu ve omuz ekleminin çıkıp çıkmadığı, tedavi seçimini doğrudan belirler. Bu kırıkların önemli bir kısmı ameliyatsız tedaviyle iyileşir. Proksimal humerus kırığı geçiren hastaların çoğu, uygun tedavi ve düzenli fizik tedaviyle günlük işlerine geri döner.
Kimlerde Görülür?
Proksimal humerus kırığı en sık, kemik erimesi olan ileri yaştaki kişilerde, özellikle kadınlarda, ayakta dururken düşme gibi basit bir kaza sonrasında görülür. Kemik erimesi kemiği zayıflattığı için küçük bir darbe bile kırığa yol açabilir. Bu nedenle bu kırığı geçiren hastalarda kemik yoğunluğunun da değerlendirilmesi önerilir.
Gençlerde ise üst kol kemiği kırığı çoğunlukla trafik kazaları, yüksekten düşme ve temas sporları gibi şiddetli darbelerle oluşur. Bu kırıklar daha parçalı olabilir ve çevre dokularda da yaralanma görülebilir. Bu hastalarda proksimal humerus kırığına göğüs, dirsek ya da el bileği yaralanmaları da eşlik edebilir.
Belirtiler ve Tanı
En sık belirtiler; omuzda şiddetli ağrı, şişlik ve kolu kaldıramamaktır. Kırıktan bir iki gün sonra omuzdan kola, hatta göğse ve dirseğe doğru yayılan geniş bir morarma ortaya çıkabilir; bu durum korkutucu görünse de sık görülür. Kol genellikle gövdeye yaslanmış şekilde tutulur ve hareket ettirilmesi ağrıyı belirgin şekilde artırır.
Tanı muayene ve farklı açılardan çekilen röntgenlerle konur. Parçalı kırıklarda ve ameliyat planlanırken bilgisayarlı tomografi istenebilir. Muayenede omzun dış yüzündeki his, kol ve eldeki dolaşım ile parmak hareketleri de kontrol edilir; çünkü bu bölgedeki kırıklar nadiren sinir ve damarları da etkileyebilir. Omuz eklemini çevreleyen kas ve tendonların durumu da değerlendirilir.
Ameliyatsız Tedavi: Kol Askısı ve Erken Fizik Tedavi
Yerinden oynamamış ya da çok az oynamış kırıkların büyük bölümü ameliyatsız tedavi edilir. Kol, birkaç hafta boyunca bir askı içinde dinlendirilir. Omuz uzun süre hareketsiz kalırsa sertleşebileceği için hekimin ve fizyoterapistin önerdiği hafif sarkaç hareketlerine çoğu zaman ilk haftalarda başlanır.
Bu dönemde kırığın yerinden kaymadığını görmek için düzenli röntgen kontrolleri yapılır. Kemik kaynamaya başladıkça egzersizler kademeli olarak artırılır. Ameliyatsız tedavi, özellikle ileri yaştaki ve fiziksel beklentisi daha düşük hastalarda iyi sonuçlar verebilir. Bu dönemde sabır önemlidir; kırık kaynadıkça ağrı azalır ve hareketler giderek kolaylaşır.
Omuz Kırığı Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Parçalar belirgin şekilde yer değiştirdiyse, kırık çok parçalıysa, omuz eklemi de çıkmışsa ya da hasta genç ve aktifse omuz kırığı ameliyatı önerilebilir. Ameliyatta kırık parçalar yerine oturtularak plak ve vidalarla ya da kemiğin içine yerleştirilen bir çiviyle sabitlenir.
İleri yaştaki hastalarda, kemik başının çok sayıda parçaya ayrıldığı ve tespitin başarılı olma olasılığının düşük olduğu karmaşık kırıklarda omuz protezi de bir seçenektir. Hangi yöntemin seçileceği; kırığın tipine, hastanın yaşına, kemik kalitesine ve günlük beklentilerine göre birlikte kararlaştırılır. Ameliyatın yararları ve olası riskleri, karar öncesinde hastayla ayrıntılı olarak konuşulur.
Ameliyat Nasıl Yapılır?
Ameliyat genellikle genel anestezi altında yapılır; ameliyat sonrası ağrının azaltılması için boyun bölgesinden kolu uyuşturan bir sinir bloğu da eklenebilir. Proksimal humerus kırığı ameliyatı, kırığın tipine ve seçilen yönteme göre genellikle 1,5–3 saat sürer. Hastalar çoğunlukla 1–3 gün hastanede kalır.
Ameliyattan sonra kol bir askıyla korunur. Plak ya da çivi kırığı sağlam tuttuğu için, fizyoterapist eşliğinde hafif hareketlere çoğu zaman erken dönemde başlanabilir. Proksimal humerus kırığı ameliyatından sonra dikişler genellikle 10–14 gün içinde alınır; bu nedenle kontrollere düzenli gelinmelidir.
İyileşme ve Fizik Tedavi
Kol askısı genellikle 4–6 hafta kullanılır. Kemik çoğunlukla 6–8 hafta içinde kaynar; ardından omuz kaslarını güçlendiren egzersizlere geçilir. Günlük işlere büyük ölçüde dönüş genellikle 3–6 ay sürer; omzun gücü ve hareketi ise bir yıla kadar gelişmeye devam edebilir. Bazı hastalarda kolu başın üzerine kaldırmada hafif bir kısıtlılık kalabilir.
Fizik tedaviye düzenli katılmak, omuz sertliğini önlemenin ve hareketi geri kazanmanın en önemli yoludur. Düşmeler dirsek bölgesinde de kırıklara yol açabildiği için dirsek kırıkları tedavisi ve radius başı kırıkları yazılarımız da ilginizi çekebilir. Ev içinde yeni düşmeleri önlemek için kaygan halıların kaldırılması, iyi aydınlatma ve uygun ayakkabı kullanımı da önemlidir.