Tetik Parmak Nedir?
Tetik parmak, parmağı büken tendonun avuç içindeki kılıfında sıkışması sonucu parmağın bükülürken takılması ve bazen bükülü konumda kilitlenmesidir. Tıp dilinde stenozan tenosinovit olarak da adlandırılır. Tendon, parmak boyunca makara adı verilen bağ halkalarının içinden kayarak hareket eder. Avuç içindeki ilk makara kalınlaştığında ya da tendon üzerinde küçük bir şişlik oluştuğunda tendon bu dar geçitten rahatça kayamaz.
Parmak açılmaya çalışıldığında tendon dar bölgeden aniden geçer ve parmak, bir tetiğin bırakılması gibi birden açılır; hastalık adını bu hareketten alır. En sık yüzük parmağı ve başparmak etkilenir, ancak her parmakta görülebilir. Bazen birden fazla parmak aynı anda ya da farklı zamanlarda etkilenebilir. Erken dönemde fark edildiğinde çoğu zaman basit önlemlerle geçebilen bir sorundur.
Neden Olur ve Kimlerde Görülür?
Tetik parmağın kesin nedeni her zaman bilinmez. Elle sık ve güçlü kavrama gerektiren işler, uzun süre alet kullanmak ya da tekrarlayan parmak hareketleri tendon kılıfını zorlayarak kalınlaşmasına katkıda bulunabilir. Hastalık kadınlarda daha sık görülür ve genellikle 40–60 yaş arasında ortaya çıkar. Şeker hastalığı, romatoid artrit, tiroit hastalıkları ve gut, riski belirgin şekilde artıran durumlar arasındadır.
Tetik parmak, el bileğinde sinir sıkışmasıyla seyreden karpal tünel sendromu ile aynı kişide sık görülür; bu nedenle iki durum birlikte değerlendirilir. Başparmağın bilek tarafındaki tendonları etkileyen De Quervain hastalığı da benzer bir tendon kılıfı sorunudur. Küçük çocuklarda ise genellikle başparmağı etkileyen, doğuştan ya da ilk yıllarda ortaya çıkan ayrı bir tetik başparmak tablosu görülebilir.
Belirtiler: Parmakta Kilitlenme Nasıl Fark Edilir?
İlk belirti çoğu zaman parmağın dibinde, avuç içinde hissedilen ağrı ve hassasiyettir. Bu bölgede elle fark edilebilen küçük, sert bir şişlik olabilir. Parmak bükülüp açılırken bir takılma ya da klik sesi hissedilir. Şikâyetler genellikle sabahları daha belirgindir; gün içinde el kullanıldıkça hareket bir miktar rahatlayabilir. Parmakta sertlik hissi ve tam yumruk yapamama da görülebilir.
Hastalık ilerledikçe parmakta kilitlenme sıklaşır. Parmak bükülü konumda takılı kalır ve ancak diğer elin yardımıyla, çoğu zaman ağrılı bir sıçramayla açılabilir. İleri dönemde parmak tamamen bükülü ya da düz konumda kalabilir ve günlük işler zorlaşır. Uzun süre tedavi edilmeyen tetik parmak, parmak eklemlerinde kalıcı sertliğe yol açabildiği için şikâyetler başladığında erken değerlendirme önerilir.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Hekim, avuç içindeki ağrılı bölgeyi ve tendon üzerindeki şişliği elle değerlendirir, parmağınızı büküp açmanızı isteyerek takılmanın hangi noktada olduğunu gözlemler. Belirtilerin ne zaman başladığı, günün hangi saatlerinde arttığı, işiniz ve el kullanım alışkanlıklarınız ile şeker hastalığı gibi eşlik eden hastalıklar da sorulur. Bu bilgiler tedavi seçimini doğrudan etkiler.
Çoğu hastada röntgen ya da başka bir görüntüleme yöntemi gerekmez. Tablo tipik değilse ya da eklemde kireçlenme gibi başka bir sorun düşünülüyorsa röntgen istenebilir. Ultrasonla tendon kılıfındaki kalınlaşma ve sıvı görülebilir. Parmaklarda uyuşma da varsa, eşlik eden bir sinir sıkışmasını değerlendirmek için sinir iletim testi yapılabilir; böylece tedavi tek seferde planlanabilir.
Tetik Parmak Tedavisi: Ameliyatsız Yöntemler
Tetik parmak tedavisi, şikâyetlerin süresine ve ağırlığına göre planlanır; erken dönemde genellikle ameliyatsız yöntemlerle başlanır. Parmağı zorlayan kavrama hareketlerine bir süre ara vermek, gece kullanılan ve parmağı düz tutan küçük bir atel ve ağrıyı azaltan ilaçlar ilk adımlardır. Atel genellikle birkaç hafta boyunca kullanılır. Hafif ve yeni başlamış şikâyetlerde bu önlemler çoğu zaman yeterli olur.
Şikâyetler sürüyorsa tendon kılıfının içine kortizon iğnesi yapılabilir. Kortizon, kılıftaki şişliği azaltarak tendonun yeniden rahat kaymasına yardımcı olur ve birçok hastada şikâyetleri belirgin şekilde geriletir. Etki birkaç gün ile birkaç hafta içinde başlar; iğne gerekirse bir kez daha tekrarlanabilir. Şeker hastalarında etkinin daha sınırlı olabileceği ve kan şekerinin birkaç gün yükselebileceği göz önünde bulundurulur.
Tetik Parmak Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Ameliyatsız tedaviye rağmen şikâyetler sürüyorsa, parmak kilitlenip kalıyorsa ya da şikâyetler sık tekrarlıyorsa tetik parmak ameliyatı önerilir. Ameliyat çoğunlukla yalnızca elin uyuşturulduğu lokal anesteziyle yapılır ve genellikle 15–30 dakika sürer. Avuç içinde parmak dibine yakın, yaklaşık 1–2 santimetrelik bir kesiden girilerek tendonu sıkıştıran makara serbestleştirilir; böylece tendon yeniden rahatça kayar.
Ameliyat sırasında hastadan parmağını büküp açması istenebilir; böylece tendonun artık takılmadan kaydığı ameliyat masasında doğrulanır. Hasta aynı gün evine döner, hastanede yatış gerekmez. Seçilmiş bazı hastalarda makara, kesi yapılmadan iğne yardımıyla serbestleştirilebilir. Enfeksiyon, sinir zedelenmesi ve parmakta sertlik gibi riskler seyrek görülür; şikâyetlerin yeniden ortaya çıkması da oldukça nadirdir.
Ameliyattan Sonra İyileşme Süreci
Tetik parmak ameliyatından sonra parmak hemen hareket ettirilebilir; erken hareket, sertlik gelişmesini önlemeye yardımcı olur. İlk günlerde el yukarıda tutulur ve pansumanın kuru kalması sağlanır. Yazı yazmak, telefon kullanmak gibi hafif günlük işlere genellikle birkaç gün içinde dönülür. Dikişler 10–14 gün içinde alınır. Masa başı çalışanlar çoğu zaman birkaç gün sonra işine dönebilir.
Güç gerektiren işlere ve ağır kavramaya dönüş ise genellikle 3–6 haftayı bulur. Kesi yerindeki hassasiyet ve hafif şişlik birkaç ay sürebilir; bu durum zamanla azalır. Parmağınız kilitlendiğinde, avuç içinde ağrı ya da şişlik fark ettiğinizde veya parmağınızı tam olarak açamadığınızda bir el cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir. Erken başvuru, daha basit yöntemlerle sonuç alma şansını artırır.