Merdiven Trabzanı Yaralanması Nedir?
Merdiven trabzanı yaralanması, merdivenden düşerken ya da kayarken trabzana tutunan elin parmağının, elin ya da kolun trabzan ile duvar veya trabzan direkleri arasına sıkışıp düşen vücudun ağırlığıyla çekilmesi sonucu oluşan bir yaralanmadır. Vücut ağırlığı bir anda tek bir parmağa ya da ele bindiği için dokular kesilmekten çok yırtılır ve ezilir. Yaralanma hafif bir parmak sıkışmasından parmağın tamamen kopmasına kadar geniş bir yelpazede görülebilir.
Bu yaralanmaların ortak özelliği, dokuların düzensiz ve ezilmiş olmasıdır. Bu nedenle tedavisi, bıçak ya da cam gibi keskin bir cisimle oluşan düzgün kesilere göre daha zordur ve çoğu zaman deneyimli bir el cerrahisi ekibi gerektirir. Merdiven trabzanı yaralanması çoğu zaman beklenmedik bir anda, evde ya da iş yerinde günlük bir hareket sırasında yaşanır; bu da hastalar ve yakınları için ayrıca korkutucu olabilir.
Nasıl Oluşur, Kimler Risk Altındadır?
Merdiven trabzanı yaralanması çoğunlukla ıslak ya da kaygan basamaklarda, aceleyle inip çıkarken veya bir şey taşırken yaşanan düşmelerde görülür. Dengesini kaybeden kişi refleks olarak trabzana tutunur; trabzan ile duvar arasındaki dar boşluğa giren parmak, düşen vücudun ağırlığıyla bir anda çekilir. Trabzan direkleri arasında oyun oynayan çocuklar ve dengesi zayıflamış yaşlılar daha fazla risk taşır.
Trabzan ile duvar arasındaki boşluğun uygun genişlikte olması, basamakların kaymaz malzemeyle kaplanması ve merdivenlerin iyi aydınlatılması bu kazaları önlemeye yardımcı olur. Merdivende elde yük taşımamak ve trabzana parmakları boşluğa sokmadan, avuç içiyle tutunmak da riski azaltır.
Çekme Koparma Yaralanması Nedir?
Tıpta avülsiyon olarak da bilinen çekme koparma yaralanması, dokuların bir kuvvetle çekilerek yerinden koparılmasıdır. Keskin bir kesiden farklı olarak hasar yalnızca kopma hattıyla sınırlı kalmaz; damarlar, sinirler ve tendonlar çoğu zaman kopma noktasının çok ötesine kadar gerilir ve zedelenir. Deri parmaktan bir eldiven gibi sıyrılabilir, kemikler kırılabilir.
Bu yüzden merdiven trabzanı yaralanmasında dışarıdan küçük görünen bir yara, içeride geniş bir hasarı gizleyebilir. Parmağın rengi, ısısı ve hissi bu açıdan önemli ipuçları verir. Kırıklar çoğunlukla röntgenle gösterilir; damar ve sinirlerin durumu ise muayene ve gerekirse ameliyat sırasında değerlendirilir.
Parmak Sıkışmasından Parmak Kopmasına: Belirtiler
Hafif yaralanmalarda parmak sıkışması belirtileri görülür: ağrı, şişlik, morarma ve bazen tırnak altında kan toplanması. Daha ağır durumlarda parmakta şekil bozukluğu, kemik kırığı, derinin sıyrılması ve parmağın soluk ya da morumsu renk alması görülebilir. En ağır tabloda ise parmak kopması yaşanır; parmak tamamen ya da yalnızca ince bir deri köprüsüyle bağlı kalacak şekilde ayrılır.
Parmağın soluk, soğuk ya da uyuşuk olması, beslenmesinin bozulduğunu gösterebilir ve acil değerlendirme gerektirir. Tırnak altında büyük bir kan birikmesi ya da tırnağın yerinden çıkması, tırnak yatağının da yaralandığını gösterebilir.
İlk Yardımda 5 Adım
Birinci adım, parmak hâlâ sıkışmışsa onu zorla çekmemek ve gerekirse 112’den yardım istemektir. İkinci adım, kanayan bölgeye temiz bir bezle bastırmaktır. Üçüncü adım, eli kalp seviyesinin üzerinde tutmaktır. Dördüncü adım, şişlik artmadan yüzük gibi takıları çıkarmaktır. Beşinci adım, parmak koptuysa kopan parçayı temiz ve nemli bir gazlı beze sarıp ağzı kapalı bir poşete koymak ve bu poşeti buzlu suya yerleştirmektir; parça buza doğrudan değmemelidir.
Ardından vakit kaybetmeden el cerrahisi hizmeti verilen bir hastanenin acil servisine başvurulmalıdır. Zaman, parmağın kurtarılabilmesi açısından belirleyicidir. Ameliyat gerekebileceği için yaralının bir şey yiyip içmemesi önerilir. Kopan parça, hastaneye yaralıyla birlikte aynı araçla götürülmelidir.
Tedavi Neden Daha Zordur?
Merdiven trabzanı yaralanmasında damarlar uzun bir hat boyunca hasar gördüğü için, kopan parmağın dikilmesinde zedelenen damar bölümleri çıkarılır ve aradaki boşluk, çoğunlukla ön koldan alınan küçük bir toplardamar parçasıyla köprülenir. Bu ince işlem ameliyat mikroskobu altında yapılır ve ameliyat genellikle 3–8 saat sürer. Kemik, tendon ve sinirler de aynı ameliyatta özenle onarılır. Kopan parmakların dikilmesi hakkında ayrıntılı bilgiyi parmak replantasyonu yazımızda bulabilirsiniz.
Benzer bir çekme mekanizması, parmaktaki yüzüğün bir yere takılmasıyla da oluşabilir; bu konuda yüzük yaralanmaları yazımızı inceleyebilirsiniz. Doku çok ağır hasar gördüyse parmağın dikilmesi mümkün olmayabilir; bu durumda kalan parmak en iyi işlevi sağlayacak şekilde kapatılır. Eşlik eden kemik kırıkları ince teller ya da küçük vidalarla sabitlenir.
İyileşme Süreci
Dikiş ya da damar onarımı yapılan hastalar genellikle 3–7 gün hastanede kalır ve bu sürede parmağın kanlanması yakından izlenir. Taburcu olduktan sonra çoğunlukla 4–8 hafta istirahat önerilir. El terapisi, eklemlerin sertleşmesini ve tendonların yapışmasını önlemek için iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Merdiven trabzanı yaralanmasından sonra tam iyileşme genellikle 6–12 ay sürer; bu dönemde soğuğa karşı hassasiyet ve bir miktar hareket kısıtlılığı görülebilir.